Łokieć tenisisty – co to jest i skąd bierze się problem?
Łokieć tenisisty to potoczna nazwa entezopatii nadkłykcia bocznego kości ramiennej, czyli zespołu bólowego tkanek miękkich w obrębie stawu łokciowego. Problem dotyczy przyczepu mięśni prostowników nadgarstka, które rozpoczynają się właśnie w okolicy nadkłykcia bocznego. To one odpowiadają za prostowanie nadgarstka i palców, a więc za ruchy wykonywane setki razy dziennie.
Wbrew powszechnemu przekonaniu podłożem schorzenia nie jest klasyczny stan zapalny, lecz zmiany degeneracyjne (tendinopatia) wynikające z mikrouszkodzeń włókien kolagenowych i nieprawidłowego procesu gojenia. Powtarzające się mikrourazy nie nadążają się goić, tkanka stopniowo traci wytrzymałość i zaczyna reagować bólem na obciążenie. Szacuje się, że łokieć tenisisty dotyczy od 1 do 3% populacji, najczęściej osób między 30. a 50. rokiem życia.
Do najważniejszych przyczyn łokcia tenisisty należą:
- powtarzalne ruchy nadgarstka i przedramienia, np. praca z myszką komputerową, wkręcanie śrub, malowanie, gra na instrumencie,
- przeciążenia podczas uprawiania sportu, zwłaszcza przy nieprawidłowej technice uderzenia w tenisie, squashu czy badmintonie,
- dźwiganie ciężkich przedmiotów, szczególnie na wyprostowanych łokciach,
- nadmierne napięcie mięśniowe w obrębie przedramienia i obręczy barkowej,
- nagłe zwiększenie intensywności treningów lub pracy fizycznej bez okresu adaptacji.
Warto wspomnieć, że podobne schorzenie może rozwinąć się po wewnętrznej stronie stawu. Mówimy wtedy o entezopatii nadkłykcia przyśrodkowego, czyli tzw. łokciu golfisty. Mechanizm powstawania jest zbliżony, różni się jednak lokalizacja bólu i grupa zajętych mięśni.
Łokieć tenisisty – objawy
Najbardziej charakterystyczny ból pojawia się po zewnętrznej stronie łokcia, dokładnie w okolicy nadkłykcia bocznego. Początkowo dolegliwości bólowe występują tylko podczas wysiłku, z czasem jednak mogą towarzyszyć pacjentowi także w spoczynku, a nawet w nocy.
Typowe objawy łokcia tenisisty to:
- ból po zewnętrznej stronie łokcia, nasilający się przy prostowaniu nadgarstka wbrew oporowi,
- dolegliwości podczas chwytania przedmiotów, np. podnoszenia czajnika, otwierania słoika czy podawania ręki,
- osłabienie siły chwytu, przez które z dłoni wypadają nawet lekkie przedmioty,
- tkliwość tkanek przy ucisku na okolicę nadkłykcia bocznego kości ramiennej,
- promieniowanie bólu wzdłuż przedramienia, niekiedy aż do nadgarstka.
Schorzenie w zaawansowanej postaci wyraźnie utrudnia wykonywanie codziennych czynności. Pacjenci często zaczynają oszczędzać chorą rękę, co paradoksalnie pogarsza sytuację, ponieważ osłabione i napięte mięśnie przedramienia stają się jeszcze bardziej podatne na przeciążenia. Zaburzeniu może ulec czynność całej kończyny górnej, łącznie z barkiem, który przejmuje część pracy.
Wiele osób liczy na to, że łokieć tenisisty przejdzie sam. Rzeczywiście, u części pacjentów objawy stopniowo ustępują, jednak bez zmiany nawyków i odpowiedniej rehabilitacji problem lubi nawracać, a nieleczony potrafi ciągnąć się miesiącami.
Jak leczyć łokieć tenisisty? Dostępne metody terapii
Leczenie łokcia tenisisty niemal zawsze rozpoczyna się od metod nieoperacyjnych. Dobrze zaplanowane leczenie zachowawcze przynosi poprawę u zdecydowanej większości pacjentów, a objawy zwykle ustępują w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy. U większości chorych objawy ustępują w ciągu 6–12 miesięcy, przy odpowiednim leczeniu zachowawczym.
Leczenie zachowawcze łokcia tenisisty
Podstawą terapii jest modyfikacja aktywności, czyli czasowe ograniczenie ruchów, które prowokują ból. Nie oznacza to całkowitego unieruchomienia ręki, lecz mądre dawkowanie obciążeń. W ostrym okresie pomocne bywają niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz miejscowe leki przeciwbólowe, które łagodzą ból i zmniejszają dyskomfort, ale nie usuwają przyczyny schorzenia.
Najważniejszą rolę odgrywa fizjoterapia prowadzona pod okiem doświadczonego fizjoterapeuty. Program rehabilitacji obejmuje zwykle:
- ćwiczenia na łokieć tenisisty wzmacniające prostowniki nadgarstka, ze szczególnym uwzględnieniem pracy ekscentrycznej, która stymuluje regenerację tkanek,
- stretching, czyli ćwiczenia rozciągające mięśnie przedramienia, poprawiające ich elastyczność i zmniejszające napięcie mięśniowe,
- mobilizację ruchem oraz techniki manualne poprawiające ruchomość stawu łokciowego,
- terapię falami uderzeniowymi, w której fala uderzeniowa pobudza proces gojenia i ukrwienie tkanek miękkich. Skuteczność tej metody jest oceniana różnie w badaniach i zależy m.in. od czasu trwania objawów.
Ćwiczenia są zawsze dostosowywane do stopnia zaawansowania schorzenia oraz indywidualnych potrzeb pacjenta, a fizjoterapeuta na bieżąco kontroluje postępy i modyfikuje obciążenia.
W wybranych przypadkach lekarz może zaproponować dodatkowe procedury. Iniekcje z osoczem bogatopłytkowym wykorzystują czynniki wzrostu z krwi pacjenta, aby stymulować regenerację uszkodzonego ścięgna. Z kolei iniekcje kortykosteroidów szybko łagodzą ból i reakcję zapalną, jednak stosuje się je ostrożnie, ponieważ powtarzane mogą osłabiać strukturę ścięgna. Pomocniczo używa się też ortez odciążających przyczep prostowników nadgarstka.
Operacja łokcia tenisisty
Leczenie operacyjne jest ostatecznością. Rozważa się je dopiero wtedy, gdy prawidłowo prowadzone leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy przez 6 do 12 miesięcy. Zabieg polega najczęściej na uwolnieniu przyczepu prostowników i usunięciu zmienionej degeneracyjnie (zwyrodniałej) tkanki ścięgna. Po operacji konieczna jest rehabilitacja, która stopniowo przywraca siłę mięśni i pełną sprawność kończyny.
Kiedy z łokciem tenisisty warto zgłosić się do ortopedy?
Konsultacja lekarska wskazana jest zawsze, gdy ból łokcia utrzymuje się dłużej niż dwa, trzy tygodnie, nasila się mimo odpoczynku albo wyraźnie ogranicza codzienne funkcjonowanie. Sygnałem alarmowym jest także wyraźne osłabienie chwytu, ból nocny oraz dolegliwości, które pojawiły się po urazie. Samodzielne leczenie bez postawionej diagnozy bywa ryzykowne, ponieważ podobne przyczyny bólu w obrębie łokcia mogą mieć zupełnie inne schorzenia, m.in. zmiany zwyrodnieniowe stawu, ucisk na nerw promieniowy czy problemy z kręgosłupem szyjnym.
W VITASPOT pacjenci mogą skorzystać z konsultacji w ramach ortopedii, a badanie USG wykonywane jest na miejscu, podczas jednej wizyty.
Jak wygląda diagnostyka łokcia tenisisty?
Diagnostyka łokcia tenisisty opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym. Punktem wyjścia jest dokładny wywiad lekarski, obejmujący charakter pracy, aktywność sportową i okoliczności pojawienia się bólu. Następnie ortopeda przeprowadza badanie fizykalne, w którym ocenia zakres ruchu, siłę mięśni oraz tkliwość okolicy nadkłykcia bocznego. Wykonuje również testy prowokacyjne, np. prostowanie nadgarstka wbrew oporowi, które w przypadku łokcia tenisisty wywołuje charakterystyczny ból.
Podstawowym badaniem obrazowym jest ultrasonografia. USG pozwala ocenić strukturę ścięgien prostowników, przyczepów oraz okolicznych tkanek miękkich. Gdy obraz jest niejednoznaczny, lekarz może zlecić dodatkowe badania obrazowe. Rezonans magnetyczny precyzyjnie pokazuje tkanki miękkie, a zdjęcie rentgenowskie pomaga wykluczyć inne przyczyny bólu, np. zmiany kostne w obrębie stawu łokciowego.
Domowe sposoby na łokieć tenisisty
Domowe sposoby na łokieć tenisisty mogą realnie wspierać leczenie, ale najlepiej sprawdzają się jako uzupełnienie terapii ustalonej ze specjalistą, a nie jej zamiennik. Zanim zaczniesz ćwiczyć na własną rękę, warto potwierdzić diagnozę, ponieważ te same metody przy innym schorzeniu mogą nasilić dolegliwości.
Co można bezpiecznie robić w warunkach domowych?
- Stosować zimne okłady na okolicę łokcia przez 10–15 minut kilka razy dziennie, szczególnie po wysiłku. Chłód zmniejsza obrzęk i pomaga złagodzić ból.
- Ograniczyć czynności prowokujące dolegliwości, zwłaszcza dźwiganie ciężkich przedmiotów na wyprostowanych łokciach.
- Wykonywać delikatne ćwiczenia rozciągające mięśnie przedramienia, jeśli zostały wcześniej pokazane przez fizjoterapeutę.
- Zadbać o ergonomię stanowiska pracy, czyli prawidłową wysokość biurka, podparcie przedramienia i ustawienie myszki.
- Robić regularne przerwy podczas pracy powtarzalnej, najlepiej co 30–45 minut.
Równie ważna jest profilaktyka. Ryzyko nawrotu zmniejszają regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie przedramienia, systematyczne rozciąganie, stopniowe zwiększanie obciążeń treningowych oraz dbałość o zachowanie prawidłowej techniki ruchów, zarówno w sporcie, jak i w pracy. Osoby grające w tenisa powinny dodatkowo skonsultować dobór rakiety i naciąg strun z trenerem.
Łokieć tenisisty nie jest schorzeniem groźnym dla życia, ale nieleczony potrafi na długo odebrać komfort codziennego funkcjonowania. Im wcześniej rozpocznie się rehabilitację, tym lepsze rokowanie i krótszy czas powrotu do pełnej sprawności. Jeśli ból po zewnętrznej stronie łokcia towarzyszy Ci od kilku tygodni, nie czekaj, aż sam ustąpi. Rzetelna diagnoza i plan leczenia dopasowany do Twoich potrzeb to najkrótsza droga do sprawnej, bezbolesnej ręki.
Bibliografia
Simińska J., Pietkun K., Ogurkowski K., Stocka J., Dejewska J., Nowacka K., Hagner W., Schorzenia w obrębie stawu łokciowego. Łokieć tenisisty – schorzenie i współczesne metody leczenia (2015)
Karanasios S., Tsamasiotis G.K., Michopoulos K., Sakellari V., Gioftsos G., Clinical effectiveness of shockwave therapy in lateral elbow tendinopathy: systematic review and meta-analysis (2021)
Shiri R., Viikari-Juntura E., Varonen H., Heliövaara M., Prevalence and Determinants of Lateral and Medial Epicondylitis: A Population Study (2006)