Przyczyny szumu w uszach
Szumy uszne nie są samodzielną chorobą, lecz objawem, za którym może kryć się wiele różnych przyczyn. Najczęściej powstają w wyniku uszkodzenia komórek słuchowych w obrębie ucha wewnętrznego — to właśnie tam, w ślimaku, rodzi się większość subiektywnych wrażeń słuchowych. Do takiego uszkodzenia prowadzi przede wszystkim ekspozycja na głośne dźwięki, dlatego jedną z najczęstszych przyczyn jest uszkodzenie słuchu związane z ekspozycją na hałas oraz presbyacusis (niedosłuch związany z wiekiem) Warto jednak pamiętać, że dolegliwość ta bywa również sygnałem zaburzeń w innych układach organizmu, a niekiedy jej źródła nie udaje się jednoznacznie ustalić.
Wśród czynników, które mogą powodować szumy uszne, wymienia się między innymi:
- uszkodzenie układu słuchowego — narażenie na hałas, głośną muzykę czy uraz akustyczny, a także niedosłuch, w tym głuchota starcza, której często towarzyszą szumy uszne;
- choroby uszu i nerwu słuchowego — między innymi choroba Ménière’a , otoskleroza czy zmiany w obrębie nerwu słuchowego;
- choroby ogólnoustrojowe i przewlekłe — nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zaburzenia hormonalne czy choroby tarczycy;
- przyjmowane leki o działaniu ototoksycznym — niektóre antybiotyki, leki przeciwnowotworowe oraz duże dawki salicylanów;
- czynniki psychogenne — silny stres, przemęczenie i napięcie emocjonalne, które mogą sprzyjać pojawieniu się lub nasileniu dolegliwości;
- urazy głowy oraz zmiany w odcinku szyjnym kręgosłupa.
Tak szeroki zakres możliwych źródeł sprawia, że ustalenie, dlaczego w konkretnym przypadku powstają szumy uszne, bywa trudne. Często dochodzi do nakładania się kilku czynników — na przykład wcześniejsze uszkodzenie słuchu przez hałas może ujawnić się dopiero po latach, w okresie zwiększonego stresu czy osłabienia organizmu. Z tego względu określenie przyczyny szumów usznych wymaga zazwyczaj konsultacji z lekarzem i odpowiedniej diagnostyki, o której mowa w dalszej części artykułu.
Rodzaje szumów usznych – obiektywne i subiektywne
Szumy uszne nie są zjawiskiem jednorodnym — w zależności od mechanizmu powstawania wyróżnia się dwa zasadnicze rodzaje szumów usznych. Podstawowe kryterium podziału stanowi to, czy dźwięk słyszy wyłącznie osoba doświadczająca dolegliwości, czy też można go obiektywnie zarejestrować. Choć dla pacjenta odczucie bywa podobne, rozróżnienie to ma istotne znaczenie, ponieważ wskazuje na odmienne źródło problemu. Najczęściej mamy do czynienia z szumami subiektywnymi, podczas gdy szumy obiektywne występują znacznie rzadziej.
Oba rodzaje różnią się przede wszystkim sposobem powstawania:
- szumy subiektywne — to niepożądane dźwięki słyszane tylko przez osobę, która ich doświadcza, niemające zewnętrznego źródła. Stanowią zdecydowaną większość przypadków, bo dotyczą około 98% pacjentów. Wynikają zwykle z zaburzeń w obrębie układu słuchowego i nerwowego, a odczuwane są jako dzwonienie w uszach, pisk, gwizd czy brzęczenie — w jednym uchu, w obu uszach albo gdzieś w środku głowy;
- obiektywne szumy uszne — to dźwięki, które w sensie fizycznym są rzeczywiste i w wybranych przypadkach może je zarejestrować osoba badająca, na przykład za pomocą fonendoskopu. Szumy obiektywne są bardzo rzadkie i stanowią około 1-2% wszystkich przypadków szumów usznych. Powstają najczęściej wskutek zaburzonego przepływu krwi w naczyniach lub na skutek skurczów mięśni w obrębie ucha środkowego czy podniebienia miękkiego.
Zdecydowana przewaga szumów subiektywnych sprawia, że to właśnie one są najczęstszym przedmiotem diagnostyki i terapii. Szumy obiektywne, choć rzadkie, zasługują na szczególną uwagę, ponieważ ich obecność może wskazywać na konkretne podłoże naczyniowe lub mięśniowe, możliwe do zidentyfikowania w badaniu. Ustalenie, z którym rodzajem szumów usznych ma się do czynienia, jest jednym z pierwszych zadań specjalisty i punktem wyjścia do dalszego postępowania.
Szum w uszach – jak się objawia?
Szum w uszach to wrażenie słyszenia dźwięku bez zewnętrznego źródła, które każdy pacjent może odczuwać nieco inaczej. Dla jednych są to ciche, okresowe dźwięki, dla innych — uporczywy, stale obecny hałas. Charakter tych wrażeń bywa różny: od dzwonienia w uszach, przez pisk i gwizd, po brzęczenie czy szum. Mogą pojawiać się w jednym uchu, w obu uszach, a czasem są odczuwane gdzieś w środku głowy, różniąc się również natężeniem i częstotliwością.
Poza samym dźwiękiem szumom usznym towarzyszyć mogą inne objawy i dolegliwości, zwłaszcza gdy są nasilone:
- trudności z zasypianiem i zaburzenia snu — natrętny dźwięk, szczególnie odczuwalny w ciszy przed snem, bywa jedną z najczęstszych skarg;
- problemy z koncentracją i uwagą podczas codziennych czynności;
- pogorszenie samopoczucia — rozdrażnienie, niepokój, a w nasilonych przypadkach obniżenie nastroju;
- zawroty głowy oraz uczucie pełności czy zatkania ucha, jeśli szumom towarzyszą inne zaburzenia ze strony układu słuchowego;
- nadwrażliwość słuchowa, czyli obniżona tolerancja na zwykłe dźwięki z otoczenia;
- pogorszenie zdolności słyszenia i rozumienia mowy, często współwystępujące z niedosłuchem.
Nasilenie objawów nie zawsze idzie w parze z faktyczną głośnością szumów — duże znaczenie ma to, jak bardzo dźwięk skupia na sobie uwagę i jakie wywołuje emocje. U części osób szum w uszach pozostaje jedynie tłem, które nie zakłóca prowadzenia normalnego życia, u innych zaś potrafi negatywnie wpływać na codzienne funkcjonowanie i jakość życia. To, jak dokuczliwa jest ta dolegliwość, jest kwestią indywidualną, dlatego ocena jej wpływu na życie pacjenta stanowi ważny element rozmowy z lekarzem.
Jakie badania wykonuje się przy szumach usznych?
Ponieważ szumy uszne mogą mieć bardzo różne podłoże, ich diagnostyka opiera się na kilku uzupełniających się etapach. Nie istnieje jedno badanie, które samodzielnie wyjaśniłoby przyczynę dolegliwości — rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu lekarskiego oraz panelu badań laryngologicznych i audiologicznych. Punktem wyjścia jest zazwyczaj wizyta u lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby kieruje pacjenta do specjalisty.
Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowej rozmowy i badania otolaryngologicznego. Lekarz laryngolog lub laryngolog dziecięcy pyta między innymi o to, w którym uchu pojawiają się szumy, jaki mają charakter — czy są na przykład pulsujące lub rytmiczne — oraz jak wpływają na sen i codzienne funkcjonowanie. Pomocne bywają tu specjalne kwestionariusze, które pozwalają ocenić, jak bardzo dolegliwość obniża jakość życia. Już na tym etapie można wstępnie określić, czy mamy do czynienia z szumami subiektywnymi, czy obiektywnymi.
Kolejnym krokiem jest ocena słuchu. Podstawowym badaniem jest audiometria tonalna, która pozwala wykryć ewentualny niedosłuch. W razie uczucia zatkanego ucha lub podejrzenia zaburzeń czynności ucha środkowego lekarz może dodatkowo wykonać tympanometrię (audiometrię impedancyjną), oceniającą ruchomość błony bębenkowej oraz pracę ucha środkowego. W wybranych sytuacjach diagnostykę poszerza się o dodatkowe badania. Gdy szumy występują tylko w jednym uchu, mają charakter asymetryczny lub towarzyszą im objawy neurologiczne, badaniem z wyboru staje się rezonans magnetyczny, który pozwala dokładniej ocenić struktury układu słuchowego i nerwu słuchowego. Z kolei szumy pulsujące, zgodne z rytmem bicia serca, mogą wymagać badań obrazowych naczyń, takich jak USG czy angiografia.
Tak zaplanowana diagnostyka ma dwa cele: wykluczenie poważniejszych chorób oraz ustalenie, na ile to możliwe, źródła dolegliwości. Dobór konkretnych badań zawsze pozostaje w gestii lekarza i zależy od indywidualnego obrazu objawów, dlatego nie u każdego pacjenta wykonuje się ten sam zestaw testów.
Na czym polega leczenie szumów usznych?
Leczenie szumów usznych jest procesem złożonym, a jego przebieg zależy przede wszystkim od ustalonej wcześniej przyczyny. Jeśli u podłoża dolegliwości leży konkretna choroba, postępowanie koncentruje się na jej leczeniu. Znacznie częściej jednak jednoznacznego źródła nie udaje się usunąć, dlatego terapia szumów usznych nastawiona jest na zmniejszenie ich dokuczliwości i poprawę codziennego funkcjonowania, a nie na osiągnięcie całkowitej ciszy. Co istotne, istnieją metody leczenia szumów usznych, które pozwalają wielu pacjentom odczuć wyraźną poprawę.
Jednym z filarów postępowania jest terapia dźwiękiem. Polega ona na wykorzystaniu dodatkowego, łagodnego tła dźwiękowego, które pomaga odciągnąć uwagę od szumów i sprawia, że stają się one mniej wyraźne. U osób, u których szumom usznym towarzyszy niedosłuch, pomocne bywają aparaty słuchowe — poprawiają zdolność słyszenia, a jednocześnie mogą maskować szumy, wzmacniając naturalne dźwięki z otoczenia. Wśród metod ukierunkowanych na przyzwyczajenie pacjenta do obecności szumów wymienia się terapię habituacyjną (Tinnitus Retraining Therapy, TRT), której celem jest stopniowe zmniejszenie negatywnych reakcji emocjonalnych na słyszany dźwięk.
Ważną rolę odgrywa również wsparcie psychologiczne. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga zmniejszyć lęk i napięcie związane z dolegliwością, co przekłada się na lepsze radzenie sobie z nią na co dzień. W niektórych przypadkach lekarz może rozważyć farmakoterapię — nie po to, by usunąć sam szum, lecz by złagodzić towarzyszące mu objawy, takie jak zaburzenia snu czy obniżony nastrój. W wybranych przypadkach lekarz może zastosować leczenie farmakologiczne ukierunkowane na chorobę podstawową lub objawy towarzyszące (np. zaburzenia snu, lęk). Warto podkreślić, że nie istnieje jeden lek przeznaczony wyłącznie do leczenia szumów usznych, a dobór wszelkich metod zawsze należy do specjalisty.
Skuteczność leczenia szumów usznych bywa różna i zależy od wielu czynników, jednak odpowiednio dobrane postępowanie pozwala znacznej części pacjentów odczuć ulgę. U wielu pacjentów odpowiednio dobrane postępowanie prowadzi do zmniejszenia uciążliwości szumów usznych. Dla osiągnięcia takiego efektu kluczowe jest indywidualne podejście, dlatego sposób leczenia warto zawsze ustalić wspólnie z lekarzem prowadzącym.
Źródła:
B. Maciejewska, A. Pilarska, B. Wiskirska-Woźnica, Wpływ szumów usznych na funkcje poznawcze z użyciem testu uwagi (2015). Dostęp: 23.06.2026
I. Niedziałek, I. Sarnicka, M. Lewandowska, R. Milner, M. Ganc, M. Fludra, K. Karendys, A. Szkiełkowska, H. Skarżyński, Patomechanizmy szumów usznych – przegląd wybranych hipotez (2014). Dostęp: 23.06.2026
A. Niedzielski, S. Kędzierawska, Szumy uszne – przegląd aktualnej literatury (2017). Dostęp: 23.06.2026