Przewlekła niedrożność nosa, nawracający katar, chrapanie, podejrzenie przerostu trzeciego migdałka, utrzymująca się chrypka czy trudności w połykaniu mogą wymagać dokładniejszej oceny laryngologicznej. Jednym z badań pozwalających obejrzeć miejsca niewidoczne podczas standardowego badania jest fiberoskopia.
Fiberoskopia umożliwia ocenę nosa, nosogardła, gardła i krtani za pomocą cienkiego, elastycznego endoskopu. Badanie można wykonywać zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, a jego dużą zaletą jest możliwość obserwowania struktur górnych dróg oddechowych w czasie rzeczywistym – również podczas oddychania, mówienia czy przełykania. ¹
W VITASPOT w Poznaniu badanie wykonywane jest przy użyciu cienkiego fiberoskopu o średnicy 2,8 mm.
Co to jest fiberoskopia?
Fiberoskopia jest endoskopowym badaniem górnych dróg oddechowych. Cienki i giętki aparat wprowadzany jest najczęściej przez nos, a jego końcówka umożliwia lekarzowi dokładne obejrzenie kolejnych struktur anatomicznych. W praktyce można spotkać również określenia takie jak nasofiberoskopia, fiberoskopia laryngologiczna czy giętka endoskopia nosa, gardła i krtani. Zakres badania zależy od wskazań i od tego, jakie struktury lekarz powinien ocenić.
W zależności od wskazań podczas badania można ocenić m.in.:
- jamy nosa,
- małżowiny nosowe,
- przegrodę nosa,
- nosogardło,
- ujścia trąbek słuchowych,
- migdałek gardłowy, czyli tzw. trzeci migdałek,
- gardło,
- nasadę języka,
- nagłośnię,
- okolice wejścia do krtani,
- krtań,
- fałdy głosowe i ich ruchomość.
Zaletą badania endoskopowego jest nie tylko możliwość obejrzenia trudno dostępnych miejsc, ale również ocena niektórych struktur podczas ich naturalnej pracy. Ma to szczególne znaczenie np. podczas diagnostyki zaburzeń głosu. ¹
Kiedy wykonuje się fiberoskopię?
Zakres wskazań do fiberoskopii jest szeroki. Badanie nie służy rozpoznawaniu jednej konkretnej choroby – jest narzędziem diagnostycznym, które lekarz wykorzystuje w zależności od zgłaszanych objawów i wyniku badania laryngologicznego.
Fiberoskopia może być pomocna m.in. w przypadku:
- przewlekłej lub nawracającej niedrożności nosa,
- długotrwałego kataru,
- spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła,
- podejrzenia polipów nosa,
- podejrzenia przerostu migdałka gardłowego u dziecka,
- przewlekłego oddychania przez usta,
- chrapania,
- podejrzenia zaburzeń oddychania podczas snu,
- przewlekłej lub nawracającej chrypki,
- zmiany barwy albo jakości głosu,
- przewlekłego kaszlu,
- uczucia przeszkody lub ciała obcego w gardle,
- problemów z połykaniem,
- wybranych przypadków nawracających krwawień z nosa,
- podejrzenia zmian w obrębie nosogardła, gardła lub krtani,
- kontroli po leczeniu lub zabiegach laryngologicznych.
Wskazanie do wykonania badania powinno jednak zawsze wynikać z oceny lekarza. Sam objaw nie przesądza jeszcze o tym, że fiberoskopia będzie jedynym albo najważniejszym badaniem.
Co może wykazać fiberoskopia?
Obraz uzyskany podczas badania pozwala lekarzowi ocenić zarówno anatomię, jak i stan błon śluzowych górnych dróg oddechowych.
W jamie nosa można zobaczyć m.in.:
- obrzęk błony śluzowej,
- patologiczne zaleganie wydzieliny,
- polipy,
- przerost małżowin nosowych,
- niektóre nieprawidłowości anatomiczne.
W nosogardle możliwa jest m.in. ocena migdałka gardłowego oraz okolicy ujść trąbek słuchowych.
Podczas badania gardła i krtani lekarz może natomiast ocenić wygląd błony śluzowej, nagłośnię, okolice krtani oraz fałdy głosowe – zarówno ich wygląd, jak i ruchomość.
Fiberoskopia może uwidocznić zmianę wymagającą dalszej diagnostyki, ale sam obraz endoskopowy nie zawsze pozwala ustalić ostateczne rozpoznanie. Jeżeli lekarz stwierdzi nieprawidłowość, konieczne może być wykonanie dodatkowych badań, np. diagnostyki obrazowej, badań audiologicznych, laboratoryjnych albo pobrania materiału do badania histopatologicznego.
Fiberoskopia u dzieci – kiedy jest szczególnie przydatna?
Fiberoskopia jest szeroko wykorzystywana również w laryngologii dziecięcej. Jednym z najczęstszych wskazań jest ocena nosogardła przy podejrzeniu przerostu migdałka gardłowego, potocznie określanego jako trzeci migdałek. ²
Przerost migdałka gardłowego może wiązać się m.in. z:
- utrzymującą się niedrożnością nosa,
- oddychaniem przez usta,
- chrapaniem,
- niespokojnym snem,
- obserwowanymi przerwami w oddychaniu podczas snu,
- nawracającymi problemami z uszami,
- niedosłuchem związanym np. z wysiękowym zapaleniem ucha środkowego,
- zmianą sposobu mówienia wynikającą z ograniczonej drożności nosa.
Podczas fiberoskopii lekarz może bezpośrednio obejrzeć migdałek gardłowy i ocenić, jak dużą część nosogardła oraz nozdrzy tylnych zajmuje jego tkanka.
Fiberoskopia a RTG trzeciego migdałka
Do oceny migdałka gardłowego wykorzystywano i nadal wykorzystuje się również boczne zdjęcie RTG nosogardła. Obie metody dostarczają jednak innego rodzaju informacji.
Fiberoskopia pozwala bezpośrednio zobaczyć nosogardło, ocenić stosunek migdałka do sąsiadujących struktur oraz wykonać badanie bez ekspozycji na promieniowanie jonizujące.
Badania porównujące obie metody wskazują, że ocena endoskopowa dobrze koreluje z rzeczywistą wielkością migdałka stwierdzaną podczas zabiegu. ² ³
W badaniu obejmującym 360 dzieci zgodność oceny endoskopowej z oceną śródoperacyjną była większa niż w przypadku bocznego zdjęcia RTG. ³ Z kolei opublikowany w 2025 roku przegląd systematyczny i metaanaliza obejmujące 50 badań i ponad 12 tys. pacjentów wskazują na ograniczenia diagnostyczne RTG, szczególnie przy umiarkowanym i znacznym przeroście migdałka. ⁴
Nie oznacza to jednak, że zdjęcie RTG nie ma zastosowania. Może być alternatywą np. u dzieci, u których wykonanie badania endoskopowego jest niemożliwe lub bardzo trudne ze względu na brak współpracy.
Co istotne, sam rozmiar trzeciego migdałka nie przesądza o konieczności jego usunięcia. Decyzja dotycząca leczenia powinna uwzględniać objawy dziecka, wynik badania laryngologicznego oraz ewentualne powikłania.
Fiberoskopia przy przewlekłej chrypce i zmianie głosu
Utrzymująca się zmiana głosu wymaga ustalenia przyczyny. Chrypka może towarzyszyć m.in. infekcjom, przeciążeniu głosu, zmianom zapalnym, zmianom łagodnym fałdów głosowych czy zaburzeniom ich ruchomości.
Podczas fiberoskopii można obejrzeć krtań oraz ocenić położenie i ruch fałdów głosowych podczas oddychania i wydawania głosu.
Jeżeli chrypka lub inna zmiana głosu nie ustępuje lub nie poprawia się w ciągu około 4 tygodni, wskazana jest ocena krtani. Badanie powinno zostać przeprowadzone wcześniej, jeżeli pojawiają się objawy lub czynniki zwiększające ryzyko poważniejszej przyczyny. ⁵
Do objawów wymagających szczególnej uwagi należą m.in.:
- narastająca duszność,
- świst lub stridor podczas oddychania,
- zaburzenia połykania,
- krwioplucie,
- obecność guza na szyi,
- niewyjaśniona utrata masy ciała.
Wcześniejszej oceny mogą wymagać także osoby palące oraz pacjenci po określonych zabiegach w obrębie głowy, szyi czy klatki piersiowej. ⁵
Fiberoskopia a przewlekłe zapalenie zatok
Endoskopia nosa jest również jednym z badań wykorzystywanych przy podejrzeniu przewlekłego zapalenia nosa i zatok.
Fiberoskop nie pozwala bezpośrednio obejrzeć wnętrza wszystkich zatok przynosowych. Lekarz może jednak ocenić jamę nosa i okolice ujść zatok oraz zwrócić uwagę m.in. na:
- obrzęk błony śluzowej,
- obecność polipów,
- charakter i miejsce zalegania wydzieliny,
- inne nieprawidłowości w jamie nosa.
W diagnostyce przewlekłego zapalenia nosa i zatok wynik endoskopii interpretuje się łącznie z objawami pacjenta. W wybranych sytuacjach konieczne jest również wykonanie tomografii komputerowej zatok. ⁶
Fiberoskopia i tomografia nie są więc badaniami zamiennymi – dostarczają innych informacji.
Jak przebiega fiberoskopia?
Badanie wykonywane jest najczęściej w pozycji siedzącej.
Lekarz delikatnie wprowadza cienki, elastyczny fiberoskop do jednego z przewodów nosowych, a następnie przesuwa go w kierunku nosogardła. Jeżeli wskazania obejmują również ocenę gardła lub krtani, aparat prowadzony jest dalej.
W czasie badania pacjent może zostać poproszony np. o:
- spokojne oddychanie przez nos lub usta,
- przełknięcie śliny,
- wypowiedzenie określonego dźwięku,
- zmianę sposobu oddychania.
Pozwala to ocenić nie tylko budowę poszczególnych struktur, ale również ich funkcjonowanie.
Samo badanie endoskopowe zazwyczaj trwa krótko. Czas zależy od zakresu diagnostyki, anatomii pacjenta oraz tego, jakie struktury lekarz musi dokładnie ocenić.
Czy fiberoskopia boli?
Fiberoskopia zwykle nie jest badaniem bolesnym, choć może powodować chwilowy dyskomfort.
Podczas przechodzenia endoskopu przez nos pacjent może odczuwać m.in.:
- łaskotanie,
- ucisk lub rozpieranie,
- potrzebę kichnięcia,
- łzawienie,
- potrzebę przełknięcia śliny,
- odruch kaszlowy lub wymiotny.
Odczucia różnią się w zależności od indywidualnej wrażliwości oraz budowy jamy nosa.
W VITASPOT wykorzystywany jest fiberoskop o średnicy 2,8 mm, co umożliwia wykonywanie badania także u dzieci.
Czy fiberoskopia wymaga znieczulenia?
Nie zawsze.
Giętką endoskopię nosa i gardła często można wykonać bez miejscowego znieczulenia. W zależności od anatomii nosa, obrzęku błony śluzowej oraz tolerancji badania lekarz może jednak zastosować preparat obkurczający błonę śluzową lub środek miejscowo znieczulający.
Rutynowe stosowanie miejscowego znieczulenia nie jest konieczne u każdego pacjenta. Wyniki badań dotyczących jego wpływu na komfort podczas giętkiej endoskopii nie są jednoznaczne, dlatego decyzję o zastosowaniu preparatu znieczulającego lub obkurczającego błonę śluzową lekarz podejmuje indywidualnie. ⁸
Jak przygotować się do fiberoskopii?
Standardowa ambulatoryjna fiberoskopia nie wymaga skomplikowanych przygotowań. Zazwyczaj nie trzeba zgłaszać się na badanie na czczo, chyba że lekarz lub placówka przekażą inne zalecenia dotyczące konkretnego badania.
Przed badaniem warto poinformować lekarza o:
- przyjmowanych lekach,
- lekach przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych,
- skłonności do krwawień z nosa,
- alergiach na leki,
- wcześniejszych operacjach nosa lub gardła.
Nie należy samodzielnie odstawiać leków wpływających na krzepnięcie krwi wyłącznie z powodu planowanej fiberoskopii. Jeżeli konieczna byłaby zmiana ich stosowania, decyzję podejmuje lekarz.
Jeżeli przed badaniem zastosowano znieczulenie miejscowe, należy przestrzegać zaleceń otrzymanych w gabinecie dotyczących jedzenia i picia do czasu ustąpienia uczucia zdrętwienia.
Czy fiberoskopia jest bezpieczna?
Fiberoskopia jest powszechnie stosowanym badaniem ambulatoryjnym i charakteryzuje się niskim ryzykiem powikłań. ¹ ⁷
Najczęściej pojawia się jedynie krótkotrwały dyskomfort związany z przechodzeniem endoskopu przez nos.
Możliwe działania niepożądane obejmują m.in.:
- kichanie,
- kaszel,
- odruch wymiotny,
- niewielkie podrażnienie błony śluzowej,
- krótkotrwałe krwawienie z nosa,
- przejściowe zawroty głowy lub reakcję wazowagalną.
Poważne powikłania występują rzadko. ¹
Szczególnych warunków diagnostycznych mogą natomiast wymagać pacjenci z nasilonymi zaburzeniami drożności dróg oddechowych. W takiej sytuacji sposób i miejsce wykonania badania lekarz dobiera do stanu pacjenta.
Czy po fiberoskopii można normalnie funkcjonować?
Po standardowym badaniu większość pacjentów może od razu wrócić do zwykłej aktywności.
Fiberoskopia nie wymaga okresu rekonwalescencji. Jeżeli zastosowano znieczulenie miejscowe, przez pewien czas może utrzymywać się uczucie zdrętwienia nosa lub gardła i należy wtedy zastosować się do zaleceń lekarza.
Jedną z zalet badania jest możliwość oceny obrazu od razu podczas wizyty. Lekarz może dzięki temu omówić z pacjentem stwierdzone nieprawidłowości i – jeżeli jest to potrzebne – zaplanować dalszą diagnostykę lub leczenie.
Fiberoskopia czy inne badanie – co wybrać?
Nie ma jednego badania laryngologicznego, które odpowiada na wszystkie pytania diagnostyczne.
Fiberoskopia szczególnie dobrze sprawdza się, gdy konieczne jest bezpośrednie obejrzenie błon śluzowych, nosogardła, gardła lub krtani.
Z kolei badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny, pozwalają oceniać struktury, których endoskop nie jest w stanie bezpośrednio zobaczyć.
Przykładowo:
- przy podejrzeniu przerostu trzeciego migdałka bardzo ważne informacje może dostarczyć fiberoskopia,
- przy diagnostyce niektórych chorób zatok potrzebna może być również tomografia komputerowa,
- przy przewlekłej chrypce kluczowa jest bezpośrednia ocena krtani i fałdów głosowych,
- w przypadku podejrzenia zmiany rozrostowej mogą być potrzebne zarówno endoskopia, diagnostyka obrazowa, jak i badanie histopatologiczne.
O wyborze odpowiedniej metody decyduje więc przede wszystkim problem kliniczny.
Kiedy objawy wymagają pilnej konsultacji?
Pilnej oceny lekarskiej wymagają m.in. narastające trudności w oddychaniu, stridor, krwioplucie czy szybko postępujące zaburzenia połykania.
Fiberoskopia w Poznaniu – badanie w VITASPOT
W VITASPOT przy ul. Półwiejskiej 47/2 w Poznaniu prowadzona jest diagnostyka laryngologiczna dzieci i dorosłych.
W czasie konsultacji lekarz może – jeżeli istnieją wskazania – wykonać fiberoskopię nosa, nosogardła, gardła lub krtani.
W placówce wykorzystywany jest cienki fiberoskop o średnicy 2,8 mm, umożliwiający dokładną ocenę struktur górnych dróg oddechowych.
Fiberoskopia może być szczególnie przydatna w diagnostyce:
- przewlekłej niedrożności nosa,
- przerostu trzeciego migdałka u dzieci,
- chrapania,
- przewlekłej chrypki,
- zaburzeń głosu,
- zmian w obrębie gardła i krtani.
O zasadności wykonania badania oraz jego zakresie decyduje lekarz na podstawie objawów i badania pacjenta.
Najczęstsze pytania o fiberoskopię
Czy fiberoskopia boli?
Najczęściej nie. Badanie może powodować krótkotrwały dyskomfort, uczucie ucisku, łaskotania lub potrzebę kichnięcia, jednak zazwyczaj jest dobrze tolerowane.
Czy fiberoskopię można wykonać u dziecka?
Tak. Badanie jest szeroko wykorzystywane w laryngologii dziecięcej, szczególnie przy podejrzeniu przerostu migdałka gardłowego i przewlekłej niedrożności nosa. Możliwość przeprowadzenia badania zależy jednak również od współpracy dziecka.
Czy fiberoskopia pozwala zobaczyć trzeci migdałek?
Tak. Jedną z największych zalet fiberoskopii jest możliwość bezpośredniego obejrzenia migdałka gardłowego i określenia, w jakim stopniu ogranicza on drożność nosogardła.
Czy fiberoskopia pozwala obejrzeć krtań i struny głosowe?
Tak. Badanie może umożliwić ocenę krtani i ruchomości fałdów głosowych. „Struny głosowe” to określenie często używane potocznie, natomiast prawidłowym terminem anatomicznym są fałdy głosowe.
Ile trwa fiberoskopia?
Sama ocena endoskopowa trwa zwykle kilka minut lub krócej. Dokładny czas zależy od zakresu badania oraz struktur, które lekarz musi obejrzeć.
Czy przed fiberoskopią trzeba być na czczo?
Przy standardowej ambulatoryjnej fiberoskopii zazwyczaj nie jest to konieczne, chyba że lekarz lub placówka przekażą inne zalecenia dotyczące konkretnego badania.
Czy fiberoskopia zastępuje tomografię zatok?
Nie. Fiberoskopia pozwala obejrzeć jamę nosa i okolice ujść zatok, natomiast tomografia pokazuje również struktury położone głębiej. Badania mogą się uzupełniać i są dobierane w zależności od problemu klinicznego.
Bibliografia
¹ Alvi S., Harsha P. Flexible Nasopharyngoscopy. StatPearls Publishing, NCBI Bookshelf. PMID: 30969562. Opracowanie dotyczące wskazań, sposobu wykonywania oraz możliwych powikłań elastycznej nasofaryngoskopii.
² Zwierz A., Domagalski K., Masna K., Burduk P. Effectiveness of Evaluation of Adenoid Hypertrophy in Children by Flexible Nasopharyngoscopy Examination (FNE), Proposed Schema of Frequency of Examination: Cohort Study. Diagnostics. 2022;12(7):1734. DOI: 10.3390/diagnostics12071734.
³ Hosri J. i wsp. Comparing Flexible Nasal Endoscopy and Lateral Neck Radiography When Diagnosing Children with Adenoid Hypertrophy: A Case-Control Study. Turkish Archives of Otorhinolaryngology. 2025;63(4):185–189. DOI: 10.4274/tao.2025.2025-9-4.
⁴ Alqutub A. i wsp. Should we still consider lateral neck radiography in the evaluation of adenoid hypertrophy? A systematic review and meta-analysis. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology. 2025;195:112389. DOI: 10.1016/j.ijporl.2025.112389.
⁵ Stachler R.J. i wsp. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2018;158(1_suppl)–S42. DOI: 10.1177/0194599817751030.
⁶ Fokkens W.J. i wsp. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1–464. DOI: 10.4193/Rhin20.600.
⁷ Paul B.C., Rafii B., Achlatis S., Amin M.R., Branski R.C. Morbidity and patient perception of flexible laryngoscopy. Annals of Otology, Rhinology & Laryngology. 2012;121(11):708–713. DOI: 10.1177/000348941212101102.
⁸ Gaviola G.C. i wsp. Nasal and instrument preparation prior to rigid and flexible nasendoscopy: a systematic review. Journal of Laryngology & Otology. DOI: 10.1017/S0022215108002533. Przegląd dotyczący m.in. stosowania preparatów miejscowo znieczulających podczas nasendoskopii.
