Czym są hemoroidy i dlaczego powstają?
Hemoroidy, określane również jako guzki krwawnicze, są naturalnymi strukturami naczyniowymi znajdującymi się w kanale odbytu. Uczestniczą w utrzymaniu szczelności odbytu oraz kontroli oddawania stolca i gazów. O chorobie hemoroidalnej mówimy wtedy, gdy dochodzi do patologicznego powiększenia, przemieszczania się lub występowania objawów związanych z guzkami krwawniczymi.
Ze względu na położenie względem linii grzebieniastej wyróżnia się hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne.
- Hemoroidy wewnętrzne – położone powyżej linii grzebieniastej kanału odbytu. Mogą powodować bezbolesne krwawienie i wypadanie podczas wypróżniania.
- Hemoroidy zewnętrzne – znajdujące się poniżej linii grzebieniastej. Mogą powodować obrzęk, świąd i ból, szczególnie w przypadku powstania zakrzepu.
Jakie są najczęstsze przyczyny hemoroidów?
Do czynników sprzyjających rozwojowi choroby hemoroidalnej należą:
- przewlekłe zaparcia i silne parcie podczas wypróżniania,
- długotrwałe przebywanie na toalecie,
- dieta uboga w błonnik,
- przewlekłe biegunki,
- ciąża,
- osłabienie tkanek podporowych związane z wiekiem,
- nawyki zwiększające obciążenie struktur kanału odbytu.¹ ²
Należy pamiętać, że rozwój choroby ma charakter wieloczynnikowy. Sam siedzący tryb życia nie jest wystarczającym wyjaśnieniem wszystkich przypadków.
Jak rozpoznać hemoroidy? Pierwsze objawy
Objawy zależą przede wszystkim od umiejscowienia i zaawansowania zmian.
Krwawienie podczas wypróżniania
Najbardziej charakterystycznym objawem hemoroidów wewnętrznych jest jasnoczerwona krew pojawiająca się na papierze toaletowym, stolcu lub w muszli klozetowej. Krwawienie może być bezbolesne, przez co część pacjentów odkłada wizytę u specjalisty. Nie można jednak przyjąć, że jasnoczerwona krew zawsze pochodzi z hemoroidów.²
Więcej o innych przyczynach krwawienia przeczytasz w artykule:
Krew w stolcu – kiedy zgłosić się do chirurga onkologa w Poznaniu?
Świąd, pieczenie i podrażnienie odbytu
Powiększone guzki, szczególnie wypadające na zewnątrz, mogą utrudniać higienę okolicy odbytu i sprzyjać miejscowym podrażnieniom. Objawy te mogą jednak wynikać także z chorób dermatologicznych, infekcji czy szczeliny odbytu.
Bolesny guzek przy odbycie
Nagłe pojawienie się twardego, bolesnego guzka może wskazywać na zakrzepicę hemoroidu zewnętrznego. W przypadku zakrzepicy hemoroidu zewnętrznego leczenie zależy od nasilenia bólu, czasu trwania objawów i wyniku badania. U wybranych pacjentów lekarz może rozważyć wczesne chirurgiczne usunięcie zakrzepowo zmienionego guzka.
Silny ból nie jest typowy dla niepowikłanych hemoroidów wewnętrznych. Dlatego wymaga oceny, szczególnie gdy towarzyszy mu gorączka, szybko narastający obrzęk lub trudności z oddawaniem moczu.¹
Cztery stopnie zaawansowania hemoroidów
Hemoroidy wewnętrzne klasyfikuje się według stopnia ich wypadania. W praktyce klinicznej stosuje się czterostopniową klasyfikację Golighera.²
| Stopień | Charakterystyka |
| I | Guzki nie wypadają poza kanał odbytu; mogą powodować krwawienie |
| II | Guzki wypadają podczas parcia, lecz samoistnie wracają na swoje miejsce |
| III | Wypadające guzki wymagają ręcznego odprowadzenia |
| IV | Guzki pozostają na zewnątrz i nie można ich odprowadzić |
Klasyfikacja pomaga dobrać leczenie, jednak nie uwzględnia wszystkich aspektów choroby. Ważne są również nasilenie krwawienia, obecność zmian zewnętrznych i wpływ dolegliwości na życie pacjenta.
Jak wygląda badanie u proktologa?
Konsultacja proktologiczna rozpoczyna się od wywiadu dotyczącego występujących objawów, takich jak krwawienie, ból, świąd czy trudności z wypróżnianiem. Lekarz pyta również o choroby współistniejące, stosowane leki oraz wcześniejsze badania.
Następnie lekarz może przeprowadzić:
- Oglądanie okolicy odbytu – pozwala ocenić obecność zmian zewnętrznych, szczelin, obrzęków oraz podrażnień skóry.
- Badanie per rectum – badanie palcem przez odbyt, umożliwiające ocenę kanału odbytu i dolnego odcinka odbytnicy.
- Anoskopię – badanie z użyciem krótkiego wziernika, pozwalające obejrzeć kanał odbytu i hemoroidy wewnętrzne.
- Rektoskopię – badanie umożliwiające ocenę odbytnicy i, zależnie od zastosowanego instrumentu, dalszego odcinka jelita grubego, wykonywane przy określonych wskazaniach.
Badanie zwykle przeprowadza się w pozycji na lewym boku z podkurczonymi nogami, w pozycji kolankowo-łokciowej lub w innej pozycji zależnej od rodzaju badania. Może powodować dyskomfort, jednak silny ból jest bardzo rzadki i nie powinien być ignorowany, należy zgłosić go lekarzowi.
Jak przygotować się do wizyty u proktologa?
Przygotowanie zależy od rodzaju planowanego badania. Standardowa konsultacja proktologiczna zazwyczaj nie wymaga szczególnych przygotowań. Wystarczająca jest zwykła higiena okolicy odbytu. Przed wizytą warto, jeśli to możliwe, wypróżnić się, jednak nie należy robić tego na siłę.
Przygotowanie do anoskopii
Anoskopia nie wymaga specjalnego przygotowania. W dniu badania można spożyć lekkostrawny posiłek. Nie ma konieczności pozostawania na czczo ani rutynowego wykonywania wlewki doodbytniczej.
Przygotowanie do rektoskopii
W VITASPOT zaleca się następujące przygotowanie do planowanej rektoskopii:
- W dniu badania należy pozostać na czczo. Można pić niegazowaną wodę lub herbatę.
- Rano należy wykonać wlew doodbytniczy preparatem ENEMA lub RECTANAL zgodnie z instrukcją stosowania, a następnie powtórzyć go około 2 godziny przed badaniem.
- Nie należy stosować doustnych środków przeczyszczających.
Przed zastosowaniem wlewek należy upewnić się, że nie występują przeciwwskazania do użycia danego preparatu. W przypadku chorób nerek, zaburzeń elektrolitowych lub innych istotnych schorzeń sposób przygotowania należy wcześniej uzgodnić z lekarzem prowadzącym lub rodzinnym.
Co zabrać na wizytę?
Warto zabrać wcześniejsze wyniki badań, dokumentację medyczną oraz listę przyjmowanych leków. Należy również poinformować lekarza o chorobach przewlekłych.
Czy konieczne może być wykonanie kolonoskopii?
U niektórych pacjentów diagnostyka wymaga rozszerzenia o kolonoskopię, szczególnie w przypadku niewyjaśnionego krwawienia z odbytu, niedokrwistości, zmiany rytmu wypróżnień, obciążonego wywiadu rodzinnego w kierunku raka jelita grubego lub innych objawów alarmowych. Decyzja uwzględnia również wiek pacjenta i historię wcześniejszych badań. Rozpoznanie hemoroidów nie zwalnia z obowiązku wyjaśnienia innych możliwych przyczyn krwawienia.
Jak leczy się hemoroidy? Metody zachowawcze i zabiegowe
Leczenie dobiera się indywidualnie. Według zaleceń ASCRS 2024 postępowaniem pierwszego wyboru u większości pacjentów są zmiany sposobu odżywiania i nawyków związanych z wypróżnianiem.²
Czy dieta i błonnik rzeczywiście pomagają?
Odpowiednia ilość błonnika poprawia konsystencję stolca i ogranicza konieczność silnego parcia. W przytoczonym w wytycznych ASCRS przeglądzie siedmiu badań randomizowanych wykazano, że suplementacja błonnika zmniejsza ryzyko utrzymywania się objawów choroby hemoroidalnej o około 53% w porównaniu z grupami kontrolnymi.²
W praktyce zaleca się:
- stopniowe zwiększenie spożycia błonnika,
- odpowiednie nawodnienie,
- regularną aktywność fizyczną,
- unikanie długotrwałego siedzenia na toalecie,
- ograniczenie nadmiernego parcia podczas wypróżnień.
Czy maści i czopki leczą hemoroidy?
Preparaty miejscowe mogą krótkotrwale złagodzić świąd, ból i podrażnienie. Ich skuteczność w trwałym leczeniu choroby hemoroidalnej jest jednak ograniczona. Niektóre preparaty nie powinny być stosowane długotrwale z uwagi na ryzyko podrażnienia skóry lub działań niepożądanych.²
Jeśli objawy nie ustępują, nawracają lub towarzyszy im krwawienie, konieczna jest konsultacja.
Leczenie hemoroidów metodą Barrona – na czym polega zabieg?
Metoda Barrona, czyli gumkowanie hemoroidów (rubber band ligation), jest jedną z najczęściej stosowanych ambulatoryjnych metod leczenia objawowych hemoroidów wewnętrznych.
Zabieg polega na założeniu specjalnej elastycznej opaski u podstawy guzka krwawniczego, powyżej linii grzebieniastej. Opaska ogranicza ukrwienie tkanki, prowadząc do jej niedokrwienia i stopniowego oddzielenia. W miejscu podwiązanego guzka powstaje blizna, która pomaga ograniczyć wypadanie błony śluzowej.
Dla kogo przeznaczona jest metoda Barrona?
Według wytycznych ASCRS 2024 gumkowanie jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia gabinetowego objawowych hemoroidów wewnętrznych I i II stopnia oraz wybranych przypadków III stopnia, u których leczenie zachowawcze nie przyniosło wystarczającej poprawy. Zabieg nie jest stosowany do typowych hemoroidów zewnętrznych.
O możliwości wykonania zabiegu decyduje lekarz po badaniu proktologicznym. Znaczenie mają stopień zaawansowania hemoroidów, obecność zmian zewnętrznych, choroby współistniejące oraz stosowane leki.
Czy gumkowanie hemoroidów boli?
Pacjent może odczuwać ucisk, parcie lub przejściowy dyskomfort. Silny ból podczas zakładania opaski może świadczyć o jej zbyt niskim położeniu i powinien zostać natychmiast zgłoszony lekarzowi.
Po zabiegu możliwe są niewielkie krwawienie i dyskomfort. Do poważniejszych, choć rzadszych powikłań należą obfite krwawienie, zakrzepica i zakażenie.² Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci przyjmujący leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe. Przed zabiegiem należy poinformować lekarza o wszystkich stosowanych lekach; nie należy odstawiać ich samodzielnie.
Gorączka, zatrzymanie moczu, silny narastający ból lub obfite krwawienie po zabiegu wymagają pilnej oceny medycznej.
Czy hemoroidy mogą powrócić po zabiegu Barrona?
Tak. Nawet skuteczne leczenie zabiegowe nie eliminuje wszystkich czynników sprzyjających chorobie. Dlatego utrzymanie prawidłowych nawyków wypróżniania i odpowiedniej diety pozostaje ważne również po zabiegu. U niektórych pacjentów konieczne jest ponowne leczenie.²
Kiedy konieczna jest operacja hemoroidów?
Operację rozważa się szczególnie u pacjentów z zaawansowanym wypadaniem guzków, dużymi zmianami zewnętrznymi lub nieskutecznością wcześniejszego leczenia. Jedną z metod jest hemoroidektomia, czyli chirurgiczne usunięcie zmienionych guzków krwawniczych.
W porównaniu z metodami gabinetowymi operacja może wymagać dłuższej rekonwalescencji i wiązać się z większym bólem pooperacyjnym. W odpowiednio dobranych przypadkach zapewnia jednak skuteczne leczenie zaawansowanej choroby.²
Najczęstsze pytania o hemoroidy i leczenie metodą Barrona
Czy hemoroidy mogą same zniknąć?
Łagodne dolegliwości mogą ustąpić po zmianie diety, poprawie rytmu wypróżnień i ograniczeniu parcia. Nie oznacza to jednak, że powiększone guzki zawsze całkowicie się cofają.¹
Czy hemoroidy mogą przekształcić się w raka?
Choroba hemoroidalna nie jest zmianą przednowotworową i nie przekształca się w raka jelita grubego. Problemem jest jednak podobieństwo niektórych objawów. Samodzielne przypisanie krwawienia hemoroidom może opóźnić rozpoznanie innej choroby.²
Jak odróżnić hemoroidy od raka jelita grubego?
Nie można tego zrobić z pewnością na podstawie samego koloru krwi czy obecności bólu. Diagnostyka uwzględnia m.in. wiek, wywiad rodzinny, objawy alarmowe i wynik badania lekarskiego. W razie wskazań wykonuje się kolonoskopię.
Czy hemoroidy zawsze trzeba usuwać?
Nie. U wielu pacjentów odpowiednie leczenie zachowawcze wystarcza do zmniejszenia dolegliwości. Leczenie zabiegowe rozważa się w przypadku utrzymywania się objawów lub bardziej zaawansowanych zmian.²
Ile trwa gojenie po metodzie Barrona?
Podwiązana tkanka zwykle oddziela się w ciągu około 1–2 tygodni od zabiegu. W tym okresie może wystąpić niewielkie krwawienie. Pełne wygojenie trwa dłużej i zależy od indywidualnego przebiegu leczenia. Obfite krwawienie wymaga pilnej oceny medycznej.
Czy przy hemoroidach można chodzić na siłownię?
Umiarkowana aktywność fizyczna jest zazwyczaj korzystna. W okresie nasilonych objawów warto unikać ćwiczeń powodujących silne parcie i znaczny wzrost ciśnienia w jamie brzusznej. Po zabiegu należy przestrzegać indywidualnych zaleceń lekarza.
Czy hemoroidy mogą powodować anemię?
Tak. Przewlekłe, nawracające krwawienia mogą przyczyniać się do niedokrwistości z niedoboru żelaza. Nie należy jednak zakładać, że hemoroidy są jedyną przyczyną niedokrwistości bez przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki.²
Jak przygotować się do badania u proktologa?
Standardowa konsultacja proktologiczna zwykle nie wymaga szczególnego przygotowania. Anoskopia również nie wymaga specjalnych przygotowań, natomiast przed rektoskopią konieczne jest odpowiednie oczyszczenie odbytnicy. Szczegółowe zalecenia dotyczące przygotowania do obu badań znajdują się w sekcji „Jak przygotować się do wizyty u proktologa?”.
Kiedy należy pilnie zgłosić się do lekarza?
Pilnej oceny wymagają obfite krwawienie, zasłabnięcie, silny narastający ból odbytu, gorączka lub szybko powiększający się bolesny obrzęk.
Proktolog Poznań – diagnostyka i leczenie hemoroidów w VITASPOT
W VITASPOT pacjentów przyjmuje lek. Anna Izabela Wejman-Matela, specjalistka chirurgii ogólnej i chirurgii onkologicznej, proktolog, zajmująca się diagnostyką oraz leczeniem chorób odbytu.
Zakres dostępnych świadczeń obejmuje konsultacje proktologiczne, anoskopię, rektoskopię oraz – po odpowiedniej kwalifikacji – leczenie hemoroidów metodą Barrona.
Umów konsultację proktologiczną w VITASPOT w Poznaniu
Autor: Zespół VITASPOT
Bibliografia
¹ National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), Hemorrhoids: Definition & Facts; Symptoms & Causes; Diagnosis; Treatment, National Institutes of Health, Bethesda.
² Hawkins A.T., Davis B.R., Bhama A.R., Fang S.H., Dawes A.J., Feingold D.L., Lightner A.L., Paquette I.M., The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids, „Diseases of the Colon & Rectum”, 2024, t. 67, nr 5, s. 614–623. DOI: 10.1097/DCR.0000000000003276.
