Ból lub ucisk w klatce piersiowej, kołatanie serca, duszność, omdlenia, wysokie ciśnienie czy wyraźnie gorsza tolerancja wysiłku mogą mieć wiele przyczyn. Nie każdy taki objaw oznacza chorobę serca, jednak w określonych sytuacjach wymaga konsultacji i odpowiednio dobranej diagnostyki.
Kardiolog zajmuje się rozpoznawaniem, leczeniem i profilaktyką chorób serca oraz układu krążenia, takich jak nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, choroba wieńcowa, niewydolność serca, wady zastawkowe czy kardiomiopatie.
Do lekarza warto zgłosić się nie tylko wtedy, gdy choroba serca została już rozpoznana. Konsultacja kardiologiczna może być potrzebna także w przypadku nowych objawów, nieprawidłowych wyników badań albo zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.
W VITASPOT w Poznaniu konsultację kardiologiczną można połączyć z diagnostyką obejmującą EKG oraz ECHO serca.
Kiedy warto zgłosić się do kardiologa?
Objawy chorób układu krążenia nie zawsze są charakterystyczne. Podobne dolegliwości mogą występować również w chorobach płuc, zaburzeniach hormonalnych, niedokrwistości czy stanach związanych ze stresem. Rolą lekarza jest ustalenie, czy zgłaszane symptomy mogą mieć podłoże kardiologiczne i jakie badania będą w danej sytuacji uzasadnione.
Konsultację kardiologiczną warto rozważyć szczególnie w przypadku:
- bólu, ucisku lub dyskomfortu w klatce piersiowej,
- nawracającego kołatania serca,
- uczucia nierównego rytmu serca,
- zbyt szybkiego lub bardzo wolnego tętna,
- duszności podczas wysiłku,
- wyraźnego pogorszenia tolerancji wysiłku,
- omdleń lub nawracających zasłabnięć,
- niewyjaśnionych zawrotów głowy,
- powtarzających się nieprawidłowych wartości ciśnienia,
- trudności z uzyskaniem prawidłowej kontroli nadciśnienia mimo leczenia,
- obrzęków kończyn dolnych,
- nieprawidłowego wyniku EKG,
- podwyższonego cholesterolu lub innych zaburzeń lipidowych,
- rozpoznanej cukrzycy lub przewlekłej choroby nerek,
- przebytego zawału serca albo innej choroby sercowo-naczyniowej,
- występowania przedwczesnych chorób serca i naczyń w najbliższej rodzinie.
Zakres badań nie powinien być jednak taki sam u każdego pacjenta. Dobiera się go na podstawie objawów, badania lekarskiego, wieku, chorób współistniejących i indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego. ¹
Ból w klatce piersiowej – kiedy umówić kardiologa, a kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Ból w klatce piersiowej nie zawsze pochodzi z serca. Może być związany m.in. z układem mięśniowo-szkieletowym, przełykiem, płucami, nerwami czy napięciem emocjonalnym.
Nie oznacza to jednak, że można go bagatelizować.
Nagły lub nasilony ból w klatce piersiowej może być objawem ostrego zespołu wieńcowego, w tym zawału serca. Szczególną uwagę powinien zwrócić ból lub ucisk:
- silny albo narastający,
- pojawiający się nagle,
- utrzymujący się w spoczynku,
- związany z wysiłkiem,
- promieniujący do ramienia, barku, szyi, żuchwy lub pleców,
- współistniejący z dusznością,
- któremu towarzyszą zimne poty, nudności, silne osłabienie lub omdlenie.
W takim przypadku nie należy czekać na planową wizytę kardiologiczną. W razie podejrzenia zawału lub innego nagłego zagrożenia zdrowia należy wezwać pomoc medyczną pod numerem 112 lub 999. Szybkie rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia jest szczególnie ważne w ostrych zespołach wieńcowych. ²
Z kolei nawracające dolegliwości w klatce piersiowej występujące np. podczas chodzenia, wchodzenia po schodach czy intensywniejszego wysiłku również wymagają diagnostyki, nawet jeżeli ustępują podczas odpoczynku. ³
Kołatanie serca – czy zawsze oznacza arytmię?
Kołatanie serca to subiektywne odczucie nieprawidłowej pracy serca. Pacjenci opisują je jako:
- bardzo szybkie bicie,
- mocne uderzenia serca,
- nierówne bicie,
- „przeskakiwanie” serca,
- pojedyncze dodatkowe uderzenia.
Kołatanie nie zawsze oznacza poważną chorobę serca. Może pojawiać się m.in. podczas wysiłku, stresu, gorączki czy po spożyciu dużej ilości kofeiny. Przyczyną mogą być również zaburzenia czynności tarczycy, niedokrwistość, zaburzenia elektrolitowe czy przyjmowane leki.
Jedną z możliwych przyczyn są jednak zaburzenia rytmu serca, takie jak dodatkowe pobudzenia, częstoskurcze czy migotanie przedsionków.
Jeżeli kołatania powtarzają się, pojawiają bez wyraźnej przyczyny lub towarzyszą im:
- zawroty głowy,
- zasłabnięcie,
- utrata przytomności,
- ból w klatce piersiowej,
- duszność,
- znaczne osłabienie,
warto zgłosić się do lekarza.
W diagnostyce zaburzeń rytmu podstawowe znaczenie ma zapis EKG. Jeżeli jednak arytmia występuje tylko okresowo, standardowe kilkusekundowe EKG wykonane w gabinecie może jej nie zarejestrować. Wtedy przydatne jest dłuższe monitorowanie rytmu. ⁴ ⁵
Dlaczego przy kołataniu zwykłe EKG może być prawidłowe?
EKG pokazuje rytm serca w momencie wykonywania badania.
Jeżeli pacjent doświadcza kołatania np. raz na kilka dni, ale w czasie wizyty serce pracuje prawidłowo, zapis EKG może nie wykazać nieprawidłowości.
Nie oznacza to automatycznie, że wcześniejsze dolegliwości nie miały związku z zaburzeniem rytmu.
W takich przypadkach wykorzystuje się ambulatoryjne monitorowanie EKG. Czas rejestracji powinien być dobrany do częstotliwości objawów. Przy częstych dolegliwościach wystarczające może być krótsze monitorowanie, natomiast przy rzadkich i nieprzewidywalnych epizodach korzystne może być zastosowanie rejestratora zdarzeń działającego przez kilka dni lub dłużej. ⁵
Omdlenie – czy przyczyną może być serce?
Omdlenie to krótkotrwała utrata przytomności związana z przejściowym zmniejszeniem przepływu krwi przez mózg. Przyczyny mogą być bardzo różne.
Część omdleń ma charakter odruchowy i nie wiąże się z poważną chorobą serca. Do utraty przytomności może dojść również w związku ze spadkiem ciśnienia podczas wstawania, odwodnieniem czy działaniem przyjmowanych leków.
Omdlenia mogą jednak występować także w przebiegu zaburzeń rytmu lub chorób strukturalnych serca. ⁶
Szczególnie pilnej oceny lekarskiej wymagają sytuacje, gdy omdlenie:
- wystąpiło podczas wysiłku,
- nastąpiło nagle i bez wcześniejszych objawów,
- poprzedzone było kołataniem serca,
- powtarza się,
- dotyczy osoby z rozpoznaną chorobą serca,
- występuje u osoby z rodzinnym wywiadem nagłej śmierci sercowej.
W zależności od obrazu klinicznego diagnostyka może obejmować m.in. EKG, dłuższe monitorowanie rytmu i ECHO serca. ⁵ ⁶
Duszność i gorsza tolerancja wysiłku – czy mogą mieć związek z sercem?
Duszność nie jest objawem charakterystycznym wyłącznie dla chorób układu oddechowego.
Może występować również w przebiegu niewydolności serca, chorób zastawkowych, zaburzeń rytmu czy choroby wieńcowej. Z tego względu szczególnie ważna jest ocena sytuacji, gdy wcześniej dobrze tolerowany wysiłek zaczyna powodować wyraźne zmęczenie lub zadyszkę. ³ ⁷
Warto zwrócić uwagę na:
- pojawienie się duszności podczas chodzenia lub wchodzenia po schodach,
- stopniowe ograniczanie codziennej aktywności,
- duszność podczas leżenia,
- wybudzanie się w nocy z powodu braku powietrza,
- towarzyszące obrzęki kostek i podudzi,
- niezamierzony szybki wzrost masy ciała związany z zatrzymaniem płynów,
- nietypowe i narastające zmęczenie.
Nie każdy z tych objawów oznacza niewydolność serca. Mogą występować również w innych chorobach, dlatego wymagają odpowiedniej diagnostyki różnicowej.
Przy podejrzeniu niewydolności serca jednym z podstawowych badań obrazowych jest echokardiografia. ⁷
Nadciśnienie tętnicze – dlaczego nie warto czekać na objawy?
Nadciśnienie tętnicze przez wiele lat może nie powodować wyraźnych dolegliwości.
Brak bólu głowy, zawrotów głowy czy złego samopoczucia nie oznacza, że ciśnienie jest prawidłowe.
Nieleczone lub niedostatecznie kontrolowane nadciśnienie zwiększa ryzyko m.in.:
- udaru mózgu,
- choroby wieńcowej,
- niewydolności serca,
- migotania przedsionków,
- przewlekłej choroby nerek.
W aktualnej klasyfikacji nadciśnienie w pomiarze gabinetowym nadal rozpoznaje się przy wartościach ≥140/90 mmHg, natomiast wartości 120–139 mmHg ciśnienia skurczowego lub 70–89 mmHg rozkurczowego określane są jako podwyższone ciśnienie tętnicze. ⁸
Rozpoznania nadciśnienia nie powinno się jednak opierać na jednym przypadkowym pomiarze. Duże znaczenie mają powtarzane pomiary oraz – w odpowiednich przypadkach – pomiary poza gabinetem. ⁸
Kiedy jest przydatny Holter ciśnieniowy?
Ambulatoryjne monitorowanie ciśnienia tętniczego, określane jako ABPM lub Holter ciśnieniowy, umożliwia wielokrotne automatyczne pomiary podczas codziennego funkcjonowania oraz snu.
Badanie pozwala ocenić m.in.:
- średnie wartości ciśnienia w ciągu dnia,
- ciśnienie podczas snu,
- zmienność ciśnienia,
- jego dobowy profil,
- odpowiedź na stosowane leczenie.
Pomiary poza gabinetem mają szczególne znaczenie m.in. w przypadku podejrzenia:
- efektu białego fartucha – gdy ciśnienie w gabinecie jest podwyższone, a poza nim prawidłowe,
- nadciśnienia maskowanego – gdy wartości gabinetowe są prawidłowe, ale ciśnienie poza gabinetem jest podwyższone,
- dużych wahań ciśnienia,
- epizodów niedociśnienia,
- niedostatecznej kontroli ciśnienia podczas leczenia. ⁸
Co może wykazać EKG spoczynkowe?
Elektrokardiografia rejestruje elektryczną aktywność serca za pomocą elektrod umieszczonych na klatce piersiowej i kończynach.
Badanie jest krótkie, nieinwazyjne i nie wymaga znieczulenia.
EKG dostarcza informacji dotyczących m.in.:
- rytmu i częstotliwości pracy serca,
- niektórych zaburzeń rytmu,
- zaburzeń przewodzenia impulsów,
- cech przerostu lub przeciążenia poszczególnych części serca,
- niektórych cech niedokrwienia,
- zmian mogących świadczyć o przebytym zawale.
EKG jest jednym z podstawowych elementów diagnostyki kardiologicznej, ale nie jest badaniem, które może wykluczyć wszystkie choroby serca.
Czy prawidłowe EKG oznacza, że serce jest zdrowe?
Prawidłowy zapis spoczynkowy nie wyklucza np. zaburzeń rytmu występujących napadowo ani choroby wieńcowej.
Jeżeli objawy lub indywidualne ryzyko wskazują na możliwość choroby serca, lekarz może zdecydować o rozszerzeniu diagnostyki o inne badania. ³ ⁵
Dlatego EKG zawsze należy interpretować w połączeniu z wywiadem, objawami i badaniem pacjenta.
Czy każdy powinien profilaktycznie wykonywać EKG po 40. roku życia?
Nie ma jednej granicy wieku, po której każda osoba bez objawów i czynników ryzyka powinna obowiązkowo wykonywać EKG.
Sama informacja, że pacjent ukończył 40 lat, nie jest wystarczającym wskazaniem do wykonywania kolejnych badań kardiologicznych.
W profilaktyce znacznie istotniejsza jest ocena całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, uwzględniająca m.in.:
- wiek,
- płeć,
- ciśnienie tętnicze,
- stężenie cholesterolu,
- palenie tytoniu,
- cukrzycę,
- choroby nerek,
- przebyte choroby sercowo-naczyniowe,
- niektóre obciążenia rodzinne. ¹
W Europie do oceny ryzyka u odpowiednich grup pacjentów wykorzystywane są m.in. algorytmy SCORE2 oraz SCORE2-OP. ¹
ECHO serca – co można ocenić podczas echokardiografii?
ECHO serca, czyli echokardiografia przezklatkowa, wykorzystuje fale ultradźwiękowe do obrazowania serca.
W przeciwieństwie do EKG, które rejestruje jego aktywność elektryczną, ECHO pozwala ocenić przede wszystkim budowę i mechaniczną pracę serca.
Podczas badania można ocenić m.in.:
- wielkość jam serca,
- grubość ścian,
- kurczliwość mięśnia sercowego,
- funkcję lewej i prawej komory,
- budowę i funkcję zastawek,
- przepływ krwi przez zastawki i jamy serca,
- niektóre wady serca,
- obecność płynu w worku osierdziowym.
Echokardiografia odgrywa szczególnie ważną rolę przy podejrzeniu niewydolności serca, chorób zastawkowych czy kardiomiopatii. ⁷
Kiedy lekarz może zalecić ECHO serca?
Wskazaniem mogą być m.in.:
- nieprawidłowości stwierdzone podczas badania fizykalnego,
- szmer nad sercem,
- duszność o możliwym pochodzeniu kardiologicznym,
- podejrzenie niewydolności serca,
- podejrzenie choroby zastawkowej,
- niektóre nieprawidłowości w EKG,
- kontrola wcześniej rozpoznanej choroby serca.
Nie oznacza to jednak, że każda zdrowa osoba powinna profilaktycznie wykonywać ECHO bez wskazań.
O potrzebie badania najlepiej decydować na podstawie problemu klinicznego.
Czym różni się EKG od ECHO serca?
Badania często są wykonywane podczas jednej konsultacji, ale dostarczają zupełnie innych informacji.
EKG:
- rejestruje aktywność elektryczną serca,
- pomaga ocenić rytm i częstość pracy serca,
- może ujawnić niektóre zaburzenia przewodzenia i arytmie,
- jest krótkim zapisem aktualnej pracy elektrycznej serca.
ECHO serca:
- obrazuje budowę serca,
- pozwala ocenić pracę komór,
- umożliwia ocenę zastawek,
- pokazuje przepływy krwi,
- pozwala ocenić część strukturalnych chorób serca.
Badania nie zastępują się wzajemnie. W określonych sytuacjach ich łączne wykonanie daje lekarzowi znacznie więcej informacji.
Event Holter – kiedy dłuższy zapis EKG może pomóc?
U części pacjentów objawy występują rzadko.
Kołatanie, zawroty głowy czy zasłabnięcie mogą pojawić się np. raz na kilka dni. W takiej sytuacji niewielka jest szansa, że dolegliwości wystąpią akurat podczas krótkiego EKG w gabinecie.
Przy doborze rodzaju ambulatoryjnego monitorowania EKG bierze się pod uwagę przede wszystkim częstotliwość występowania objawów. ⁵
Rejestratory zdarzeń mogą być szczególnie przydatne przy dolegliwościach rzadkich i nieprzewidywalnych, ponieważ umożliwiają uzyskanie zapisu EKG podczas epizodu. ⁵
Czy wysoki cholesterol jest powodem do konsultacji?
Podwyższony cholesterol często nie daje żadnych objawów, ale może przez lata przyczyniać się do rozwoju miażdżycy.
Szczególne znaczenie ma stężenie cholesterolu LDL. Jego podwyższone wartości są jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej. ⁹
Wyniku lipidogramu nie powinno się jednak analizować w oderwaniu od innych informacji.
Znaczenie konkretnego stężenia LDL zależy m.in. od tego, czy pacjent:
- przebył już zawał lub udar,
- ma rozpoznaną chorobę miażdżycową,
- choruje na cukrzycę,
- ma przewlekłą chorobę nerek,
- choruje na nadciśnienie,
- pali papierosy,
- ma inne istotne czynniki ryzyka.
Dlatego dwie osoby z takim samym wynikiem LDL mogą wymagać innego postępowania.
A co z lipoproteiną(a)?
W ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego znaczenie ma również **lipoproteina(a), czyli Lp(a). **
Jej stężenie jest w dużym stopniu uwarunkowane genetycznie. Podwyższony poziom wiąże się ze zwiększonym ryzykiem miażdżycowych chorób sercowo-naczyniowych oraz zwężenia zastawki aortalnej. Aktualne zalecenia wskazują, że pomiar Lp(a) warto rozważyć przynajmniej raz w życiu osoby dorosłej. ⁹
Jakie badania krwi mogą mieć znaczenie podczas diagnostyki kardiologicznej?
Nie istnieje jeden obowiązkowy pakiet laboratoryjny dla każdego pacjenta zgłaszającego się do kardiologa.
W zależności od objawów, chorób i przyjmowanych leków lekarz może uwzględnić m.in.:
- lipidogram,
- glukozę,
- hemoglobinę glikowaną HbA1c,
- kreatyninę i eGFR,
- sód i potas,
- morfologię krwi,
- TSH.
W określonych sytuacjach lekarz może zlecić również inne badania laboratoryjne, zależnie od podejrzewanej choroby i obrazu klinicznego.
Nie ma jednak potrzeby samodzielnego wykonywania bardzo szerokiego zestawu badań przed każdą pierwszą konsultacją.
Jeżeli pacjent posiada aktualne wyniki wykonane wcześniej, warto zabrać je ze sobą.
Jak wygląda pierwsza wizyta u kardiologa?
Najważniejszą częścią pierwszej wizyty jest dobrze zebrany wywiad.
Lekarz może zapytać:
- jakie dolegliwości występują,
- kiedy się rozpoczęły,
- jak często się pojawiają,
- jak długo trwają,
- czy występują w spoczynku czy podczas wysiłku,
- co je nasila lub zmniejsza,
- jakie choroby zostały wcześniej rozpoznane,
- jakie leki są przyjmowane,
- czy pacjent pali papierosy,
- czy w rodzinie występowały przedwczesne choroby sercowo-naczyniowe,
- jakie wartości ciśnienia występują w pomiarach domowych.
Następnie przeprowadzane jest badanie fizykalne.
Dalsze postępowanie zależy od uzyskanych informacji. U części pacjentów wystarczające może być EKG i ocena czynników ryzyka, u innych wskazane będzie ECHO lub dalsza diagnostyka, np. ambulatoryjne monitorowanie ciśnienia, długotrwała rejestracja EKG albo badania wykonywane poza poradnią.
Jak przygotować się do konsultacji kardiologicznej?
Na wizytę warto zabrać dotychczasową dokumentację dotyczącą serca i chorób przewlekłych.
Przydatne mogą być:
- poprzednie zapisy EKG,
- wyniki ECHO serca,
- wyniki wcześniejszego monitorowania EKG lub ciśnienia,
- wypisy ze szpitala,
- wyniki badań laboratoryjnych,
- dokumentacja dotycząca zawału lub wcześniejszych zabiegów kardiologicznych,
- dzienniczek domowych pomiarów ciśnienia.
Warto również przygotować listę aktualnie przyjmowanych leków wraz z dawkami.
Jeżeli problemem są objawy występujące napadowo, pomocne może być zapisanie przed wizytą:
- kiedy pojawił się epizod,
- ile trwał,
- co pacjent wtedy robił,
- jakie było tętno,
- jakie było ciśnienie,
- czy występowały dodatkowe objawy.
Pozwala to lekarzowi lepiej dobrać dalszą diagnostykę.
Czy przed wizytą, EKG lub ECHO trzeba być na czczo?
Do standardowej konsultacji kardiologicznej, EKG spoczynkowego oraz przezklatkowego ECHO serca zwykle nie trzeba zgłaszać się na czczo.
Nie należy również samodzielnie odstawiać przed wizytą przyjmowanych leków.
Jeżeli planowane jest inne badanie wymagające szczególnego przygotowania, pacjent powinien otrzymać odpowiednie zalecenia podczas umawiania wizyty.
Kiedy konsultacja kardiologiczna ma charakter profilaktyczny?
Profilaktyka chorób układu krążenia nie polega wyłącznie na wykonywaniu coraz większej liczby badań obrazowych.
Podstawą jest ocena indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego oraz czynników, na które można wpływać. ¹
W ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego szczególne znaczenie mają m.in.:
- nadciśnienie
- podwyższony cholesterol
- cukrzyca
- przewlekła choroba nerek
- palenie
- nadwaga i otyłość
- aktywność fizyczna
- wywiad rodzinny
W takich przypadkach celem konsultacji może być nie tylko znalezienie istniejącej już choroby, ale przede wszystkim określenie ryzyka jej rozwoju i ustalenie dalszego postępowania.
Jakie badania kardiologiczne dostępne są w VITASPOT w Poznaniu?
Aktualny zakres usług kardiologicznych VITASPOT obejmuje m.in.:
- konsultację kardiologiczną z EKG,
- konsultację kardiologiczną z EKG i ECHO serca,
- ECHO serca z opisem,
Nie oznacza to, że każdy pacjent potrzebuje wszystkich wymienionych badań.
Przykładowo przy nawracających kołataniach serca występujących raz na kilka dni większą wartość diagnostyczną może mieć długotrwałe monitorowanie rytmu niż kolejne krótkie EKG.
U osoby z dusznością, szmerem nad sercem lub podejrzeniem choroby strukturalnej ważnym elementem diagnostyki może być natomiast ECHO serca.
O właściwej ścieżce diagnostycznej decyduje lekarz po zebraniu wywiadu i zbadaniu pacjenta.
Kardiolog Poznań – konsultacje i diagnostyka w VITASPOT
VITASPOT znajduje się przy ul. Półwiejskiej 47/2 w Poznaniu.
Podczas konsultacji lekarz może ocenić zgłaszane dolegliwości, czynniki ryzyka, dotychczasowe wyniki badań i przyjmowane leczenie, a następnie zaplanować dalszą diagnostykę.
W VITASPOT podczas konsultacji możliwe jest wykonanie EKG, a w zależności od wskazań również ECHO serca, co pozwala rozszerzyć wizytę o podstawową diagnostykę kardiologiczną.
Na prywatną konsultację kardiologiczną nie jest wymagane skierowanie.
Najczęstsze pytania o konsultację kardiologiczną
Z jakimi objawami warto udać się do kardiologa?
Konsultacji mogą wymagać m.in. nawracające kołatania serca, ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność, wyraźnie gorsza tolerancja wysiłku, omdlenia, zasłabnięcia i powtarzające się nieprawidłowe wartości ciśnienia.
Nagły silny ból w klatce piersiowej, nasilona duszność lub utrata przytomności mogą natomiast wymagać pilnej pomocy, a nie oczekiwania na planową wizytę.
Czy prawidłowe EKG wyklucza chorobę serca?
Nie. EKG pokazuje elektryczną pracę serca w czasie wykonywania badania. Niektóre zaburzenia rytmu występują tylko okresowo, a część chorób wymaga innych metod diagnostycznych.
Czy EKG i ECHO serca to to samo?
Nie. EKG bada aktywność elektryczną serca, natomiast ECHO wykorzystuje ultradźwięki do oceny jego budowy i mechanicznej pracy. Badania odpowiadają na inne pytania diagnostyczne.
Kiedy wykonuje się Event Holter?
Dłuższe monitorowanie EKG może być przydatne, gdy kołatanie serca, zawroty głowy lub inne podejrzane objawy występują okresowo i trudno zarejestrować je podczas standardowego EKG.
Czy do kardiologa warto zgłosić się z wysokim cholesterolem?
Tak. Podwyższony cholesterol jest ważnym czynnikiem ryzyka chorób miażdżycowych. Sposób postępowania zależy jednak od całkowitego ryzyka pacjenta, a nie wyłącznie od pojedynczego wyniku LDL.
Czy wysokie ciśnienie zawsze daje objawy?
Nie. Nadciśnienie może przez wiele lat przebiegać bez charakterystycznych dolegliwości. Dlatego rozpoznanie opiera się przede wszystkim na prawidłowo wykonanych pomiarach, a nie na samopoczuciu pacjenta.
Czy przed EKG i ECHO serca trzeba być na czczo?
Standardowe EKG spoczynkowe i ECHO przezklatkowe zwykle nie wymagają pozostawania na czczo.
Czy po 40. roku życia trzeba profilaktycznie wykonywać EKG?
Sam wiek nie jest wystarczającym powodem do wykonywania EKG u każdej zdrowej osoby. Ważniejsza jest indywidualna ocena ryzyka uwzględniająca m.in. ciśnienie, cholesterol, palenie tytoniu, cukrzycę, choroby współistniejące i obciążenia rodzinne.
Bibliografia
¹ Visseren F.L.J., Mach F., Smulders Y.M. i wsp. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. European Heart Journal. 2021;42(34):3227–3337. DOI: 10.1093/eurheartj/ehab484. Wytyczne dotyczące oceny ryzyka sercowo-naczyniowego i profilaktyki chorób układu krążenia.
PubMed – profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych
² Byrne R.A., Rossello X., Coughlan J.J. i wsp. 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. European Heart Journal. 2023;44(38):3720–3826. DOI: 10.1093/eurheartj/ehad191. Wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia ostrych zespołów wieńcowych, w tym zawału serca.
PubMed – ostre zespoły wieńcowe
³ Vrints C., Andreotti F., Koskinas K.C. i wsp. 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes. European Heart Journal. 2024;45(36):3415–3537. DOI: 10.1093/eurheartj/ehae177. Aktualne zalecenia dotyczące diagnostyki przewlekłej choroby wieńcowej, bólu w klatce piersiowej oraz duszności mogącej być objawem niedokrwienia.
European Heart Journal – chronic coronary syndromes
⁴ Van Gelder I.C., Rienstra M., Bunting K.V. i wsp. 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation. European Heart Journal. 2024. Wytyczne dotyczące rozpoznawania i leczenia migotania przedsionków oraz znaczenia potwierdzenia arytmii w zapisie EKG.
ESC – Atrial Fibrillation Guidelines 2024
⁵ Steinberg J.S., Varma N., Cygankiewicz I. i wsp. 2017 ISHNE-HRS expert consensus statement on ambulatory ECG and external cardiac monitoring/telemetry. Heart Rhythm. 2017;14(7)–e96. DOI: 10.1016/j.hrthm.2017.03.038. Konsensus dotyczący ambulatoryjnego monitorowania EKG, w tym doboru czasu monitorowania do częstotliwości kołatań i innych objawów.
PubMed – ambulatoryjne monitorowanie EKG
⁶ Brignole M., Moya A., de Lange F.J. i wsp. 2018 ESC Guidelines for the diagnosis and management of syncope. European Heart Journal. 2018;39(21):1883–1948. Wytyczne dotyczące diagnostyki omdleń oraz identyfikacji objawów mogących wskazywać na przyczynę kardiologiczną.
ESC – Syncope Guidelines
⁷ McDonagh T.A., Metra M., Adamo M. i wsp. 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. European Heart Journal. 2021;42(36):3599–3726. DOI: 10.1093/eurheartj/ehab368. Wytyczne dotyczące diagnostyki niewydolności serca oraz roli echokardiografii w ocenie jego budowy i funkcji.
European Heart Journal – Heart Failure Guidelines
⁸ McEvoy J.W., McCarthy C.P., Bruno R.M. i wsp. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. European Heart Journal. 2024;45(38):3912–4018. Aktualne zalecenia dotyczące rozpoznawania nadciśnienia, pomiarów poza gabinetem oraz ambulatoryjnego monitorowania ciśnienia.
European Heart Journal – nadciśnienie tętnicze 2024
⁹ Mach F., Koskinas K.C., Roeters van Lennep J.E. i wsp. 2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. European Heart Journal. 2025;46(42):4359–4378. DOI: 10.1093/eurheartj/ehaf190. Aktualizacja dotycząca oceny i leczenia zaburzeń lipidowych, LDL-C oraz znaczenia Lp(a) jako czynnika modyfikującego ryzyko sercowo-naczyniowe.
