Trzeci migdał u dziecka – co to jest i jaką pełni rolę?
Trzeci migdałek, zwany też migdałkiem gardłowym (łac. tonsilla pharyngea), to skupisko tkanki limfatycznej znajdujące się na tylnej ścianie gardła, w górnej części nosogardła — tuż za podniebieniem miękkim. Nie da się go zobaczyć przez otwartą jamę ustną, dlatego trzeba go ocenić w gabinecie laryngologa za pomocą endoskopu.
Razem z migdałkami podniebiennymi, migdałkami trąbkowymi i migdałkiem językowym trzeci migdałek tworzy tzw. pierścień Waldeyera — pierwszą linię obrony układu odpornościowego przed bakteriami, wirusami i grzybami, które dostają się do organizmu przez nos i jamę ustną. W jego strukturze znajdują się grudki chłonne i komórki odpornościowe rozpoznające drobnoustroje.
Migdałek gardłowy pojawia się u dziecka około 6.–8. tygodnia życia i rośnie do ok. 8 roku życia. Później stopniowo się zmniejsza i w wieku dorosłym praktycznie zanika. To zupełnie naturalny element rozwoju i u większości dzieci nie powoduje żadnych problemów.
Przerośnięty trzeci migdałek – objawy u dziecka
Problem pojawia się wtedy, gdy migdałek gardłowy nadmiernie się powiększa — najczęściej między 3. a 6. rokiem życia, kiedy dziecko trafia do żłobka lub przedszkola i ma kontakt z wieloma nowymi patogenami. Powiększony trzeci migdałek zaczyna blokować przepływ powietrza przez nos i utrudniać prawidłowe oddychanie. Może to prowadzić do szeregu objawów, na które warto zwrócić uwagę.
Najczęstsze objawy przerostu trzeciego migdałka u dziecka to:
- chrapanie i przerwy w oddychaniu podczas snu — w skrajnej postaci obturacyjny bezdech senny,
- spanie z otwartą buzią i oddychanie przez usta także w dzień,
- mowa nosowa,
- nawracające infekcje górnych dróg oddechowych, w tym przewlekły katar i ropna wydzielina z nosa,
- częste zapalenie uszu, w szczególności wysiękowe zapalenie ucha środkowego — przerośnięty trzeci migdałek blokuje ujścia trąbek słuchowych,
- niedosłuch — dziecko nie reaguje na polecenia, głośno włącza telewizor, ma trudności w nauce,
- niespokojny sen, częste budzenie się, poty nocne, czasem moczenie nocne,
- ciągłe zmęczenie i rozdrażnienie w ciągu dnia, problemy z koncentracją,
- charakterystyczny wyraz twarzy — tzw. „twarz adenoidalna” z lekko opadniętą żuchwą.
Długo utrzymujący się przerost może prowadzić do wad zgryzu, zaburzeń artykulacji i opóźnienia rozwoju mowy. Dlatego rodzice powinni zwracać uwagę na takie sygnały i nie bagatelizować ich nawet wtedy, gdy nie towarzyszą im typowe oznaki choroby.
Kiedy konieczne jest wycięcie migdałków u dzieci?
W pierwszej kolejności lekarz laryngolog próbuje leczenia zachowawczego – może zalecić krople lub aerozole sterydowe do nosa zmniejszające miejscowy stan zapalny, leki wzmacniające odporność, antybiotyki przy infekcjach bakteryjnych oraz konsultację alergologiczną. Czasem to wystarczy, by migdałek się obkurczył.
Wycięcie trzeciego migdałka (adenotomia) jest rozważane, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów, a objawy utrzymują się lub nasilają. Główne wskazania do zabiegu to:
- obturacyjny bezdech senny i nasilone chrapanie z przerwami w oddychaniu,
- nawracające ostre zapalenie ucha środkowego (co najmniej 3 epizody w ciągu 6 miesięcy),
- przewlekłe wysiękowe zapalenie ucha środkowego z niedosłuchem,
- przewlekłe lub nawracające zapalenie zatok przynosowych,
- znaczne utrudnienie oddychania przez nos i stała mowa nosowa,
- początki wad zgryzu związanych z oddychaniem przez usta.
Przeciwwskazaniami do operacji są m.in. aktywne infekcje, zaburzenia krzepnięcia krwi, niewyrównane choroby przewlekłe, wady rozwojowe podniebienia oraz bardzo młody wiek dziecka. Każdy przypadek lekarz ocenia indywidualnie, biorąc pod uwagę stan zdrowia dziecka i nasilenie objawów. U starszych dzieci coraz częściej zamiast całkowitego wycięcia migdałków podniebiennych wykonuje się ich częściową redukcję (tonsillotomię).
Jak wygląda zabieg usunięcia migdałków u dziecka?
Adenotomia to jeden z najczęściej wykonywanych zabiegów chirurgicznych w laryngologii dziecięcej. Przeprowadza się go w znieczuleniu ogólnym, w warunkach szpitalnych lub w trybie chirurgii jednego dnia. Sam zabieg trwa zwykle kilkanaście minut.
Przed operacją dziecko przechodzi konsultację z laryngologiem, anestezjologiem i pediatrą. Wykonuje się podstawowe badania krwi (morfologia, układ krzepnięcia, grupa krwi) oraz wymaz z gardła. W dniu zabiegu dziecko musi być na czczo — najczęściej 6 godzin od ostatniego posiłku i 2 godziny od ostatniego płynu.
Lekarz laryngolog wprowadza wziernik do jamy ustnej i używając specjalnego narzędzia (adenotomu, łyżki Beckmana lub coraz częściej technik endoskopowych) usuwa rozrośniętą tkankę z nosogardła. Nowoczesne metody endoskopowe pozwalają na lepszą kontrolę pola operacyjnego i dokładniejsze usunięcie tkanki. Po zabiegu dziecko budzi się ze znieczulenia i pozostaje pod obserwacją kilka godzin, a w wybranych przypadkach jedną dobę.
Jak każda operacja, adenotomia wiąże się z pewnym ryzykiem powikłań — najczęściej są to drobne krwawienia po zabiegu, przejściowy ból gardła czy niewielki wzrost temperatury. Poważne powikłania są rzadkie, jednak warto być świadomym, że żadna procedura medyczna nie jest całkowicie wolna od ryzyka.
Rekonwalescencja po usunięciu migdałków u dziecka
Powrót do pełnej formy po adenotomii trwa zwykle 7–14 dni. W pierwszej dobie po zabiegu dziecko może odczuwać ból gardła i uszu, mieć obrzęknięty nos i okresowo brzmieć „nosowo” – to normalne i mija samo w ciągu kilku dni. W razie potrzeby lekarz zaleca leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe w dawkach dostosowanych do wieku i masy dziecka.
W pierwszych dniach warto, by dziecko piło dużo płynów i jadło delikatne, chłodne lub letnie potrawy – kisiele, jogurty, lody, zupy kremy. Należy unikać gorących, twardych i ostro przyprawionych posiłków, które mogłyby podrażnić gardło. Przez 1–2 tygodnie ogranicza się też wysiłek fizyczny, gorące kąpiele, sauny i pobyt na słońcu – wszystko, co mogłoby zwiększać ryzyko krwawienia.
W przypadku pojawienia się świeżej krwi z nosa lub ust, wysokiej gorączki utrzymującej się dłużej niż 2 dni, narastającego bólu gardła lub trudności z połykaniem płynów – skontaktuj się z lekarzem. Większość dzieci wraca do przedszkola lub szkoły po 7–10 dniach, a poprawa oddychania, jakości snu i samopoczucia bywa widoczna już po kilku dniach.
Źródła:
K. Mrówka-Kata, G. Namysłowski, H. Mazur-Zielińska, K. Banert, G. Lisowska, Wskazania do usunięcia migdałków podniebiennych (2009), Forum Medycyny Rodzinnej, Vol. 3, No. 2, 124-128., Data dostępu: 29.05.2026 r.
B. Lis-Bajak, Opieka pielęgniarska nad dzieckiem po zabiegu usunięcia trzeciego migdałka (2020)., Data dostępu: 29.05.2026 r.
M. Hortis-Dzierzbicka, M. Tokarczyk, R. Demidowicz, E. Zomkowska, W. Gonet, M. Osowicka-Kondratowicz, Znaczenie diagnostyki endoskopowej w ocenie wpływu przerostu układu adenoidalnego gardła na rezonans nosowy i artykulację w wieku rozwojowym, Logopedia, 43, 217-225., Data dostępu: 29.05.2026 r.
